dinsdag 27 maart 2012

Maids en helpers; of waarom spinazie ongewassen in het schap ligt

Vroeger hadden wij een amah, een hulp in de huishouding. In het huidige Singapore noemen expats die vrouwen "helpers" (en Singaporezen noemen hen "maids"). Ze komen meestal uit Indonesie of de Filippijnen, wonen in huis (meestal in het mini-kamertje achter de keuken naast de wasmachine), doen het huishouden, passen op de kinderen en/of de ouden van dagen, glimlachen altijd en zijn een geliefd onderwerp van gesprek.

Zo verzuchtte een expatmama aan het zwembad dat ze hoopte dat haar nanny (een uitwonende Singaporese vrouw die deze gewezen bankierster helpt bij de zorg voor haar baby en dreumes) snel klaar zou zijn met het inwerken van de helper. Inderdaad: de nanny heeft zelf een hulp in de huishouding. En de training van die dames wordt door Singaporezen bijzonder serieus genomen - zo hoorde ik van een andere toekomstige maid-werkgever dat ze een maand onbetaald verlof had genomen om haar verkozen hulp alle kneepjes van de keuken bij te brengen. Weer een ander had de helper bij haar eigen moeder afgeleverd om het dagritme goed in de vingers te krijgen. Een dergelijke drilltraining levert gefronste wenkbrauwen op bij de expat-werkgevers, maar die klagen weer over het gebrek aan eigen initiatief van hun huishoudelijke hulpen. En zo is er altijd iets om over te praten.

Maar deze maand ging het echt ergens over in de kranten en boven de koffiekopjes: de overheid heeft namelijk verordonneerd dat alle maids in Singapore voortaan een dag per week vrij moeten krijgen of, mocht de werkgever hen niet zo lang kunnen missen, worden gecompenseerd voor de extra dag werken. Dat is nogal een aardverschuiving: tot nog toe gaf slechts 12% van de werkgevers hun huishoudelijke hulp een wekelijkse vrije dag, becijferde de lokale krant Straits Times. De maids werken gemiddeld zo'n 14 uur per dag, van zes uur 's ochtends tot acht uur 's avonds - want tijd die ze niet hoeft te besteden aan huishoudelijke taken of oppas verplichtingen maar wel aanwezig moet zijn voor het geval dat - stand by als 't ware - telt natuurlijk ook gewoon als werktijd.*

Families maakten zich grote zorgen: wie gaat er nu voor opa zorgen? Wie haalt de kinderen van school? Wie zorgt er dat het eten klaar staat? Het Singaporese model gaat ervan uit dat familie voor opvang zorgt - grootouders voor kleinkinderen, kinderen voor behoeftige ouders, vrouw zorgt voor man en man zorgt voor het gezin. Maar in de huidige Singaporese maatschappij moeten man en vrouw allebei werken: dus wie zorgt dan voor kleine Kevin? En wie voor opa? En wie snijdt de stapel groenten voor de zondagse familiemaaltijd - een goede Chinese maaltijd kost uren voorbereiding - een paar helpende handen zorgt ervoor dat moeder de vrouw niet om vijf uur op hoeft te staan.

Het aantal huishoudelijke hulpen is in de afgelopen decennia explosief gestegen. In 2011 waren er ruim 200.000 foreign domestic workers of 175 per 1.000 huishoudens. In 2000 ging het nog om 100.000 maids.** Het takenpakket is in die tijd ook uitgebreid: vroeger ging het om schoonmaken en koken, in de huidige hardwerkende maatschappij komt ook een groot deel van de zorg op de schouders van de maid neer. Het is dan ook niet verwonderlijk dat met het afnemen van het toezicht (omdat de werkgever zelf ook werkt) de paranoia is toegenomen.*** Tot grote frustratie van de maids, maar ook van de regeringen van de herkomstlanden van deze helpers: in Indonesie ging gejuich op toen de nieuwe wet werd aangenomen.

De Tamtam-voorgangers gaven hun amahs al een vrije dag in de vroege jaren tachtig. En aan training deden ze niet, maar ook niet aan overspannen verwachtingen. Grootmoeder Tamtam verhaalde hoe een voorgaande werkgever van haar amah waarschuwde dat het meisje niet kon koken. "Onzin", foeterde Grootmama. "Ze kookte heerlijk. Chinees. Geen aardappelen of pasta. Maar die kon ik zelf ook wel in een pan gooien." Sowieso vond Grootmama dat de huidige maids wel een heel aanwezige rol spelen in het expatleven. "Als je niet werkt, zorg je toch gewoon zelf voor je kinderen. Dan hoeven ze toch niet mee naar de speeltuin om achter je kleuter aan te lopen."

Het is niet iedereen gegeven om zo'n georganiseerd en gevuld leven te leiden temidden van de chaos van vier kleine kinderen als Grootmama Tamtam. Zij is de originele supermama. (En waar de meeste jonge moeders hopen het anders te zullen doen dan hun voorganger, hoop ik maar dat ik het half zo goed voor elkaar krijg als zij.) Alleen boodschappen doen met meer dan twee kinderen op zak - dat kon zelfs Grootmoeder F. niet meer nadat ze terug kwam uit het helper-paradijs. En watermeloensap maken, dat deed ze ook niet meer. Eenmaal probeerde ze het nog, maar het ontpitten viel vies tegen: "Die liet ik er blijkbaar altijd uithalen door de amah." Waarop zij bij een juicebar E. een grote beker watermeloensap in de hand duwde. "Lekker he. Die kan je moeder ook zelf maken." Het is niet al goud wat daar blinkt aan Grootmoeder F. heiligenhalo.

Ps. Wij hebben geen maid. Wij wonen in een appartement-vormig hotel en hebben dientengevolge housekeeping die dagelijks schoon maakt en de afwas doet****. We koken zelf en E. gaat naar een kinderdagverblijf. Dat is in het dagelijks leven nog best lastig, omdat de maatschappij erop is ingericht dat we wel de flexibiliteit van een helper hebben. Maar we krijgen wel elke dag schone lakens en handdoeken. Ha.


* De minister benadrukte dat de maids wel degelijk genoeg rust gedurende de dag krijgen, slechts geen dag vrij om "mentaal op te laden".
** Er zijn ook Singaporese hulpen in de huishouding: die zijn echter vaak vele malen duurder dan hun migrantenzusters en veelal gespecialiseerd in hetzij verplegend werk, hetzij kinderopvang. De foreign domestic workers daarentegen zijn goedkoper, multi-inzetbaar en altijd bij de hand.
*** Een belangrijke angst van lokale werkgevers van hulpen in de huishouding is dat zij zich over zullen geven aan losbandig gedrag. De werkgever staat garant voor de maid, wat onder andere inhoudt dat de werkgever verantwoordelijk is dat de maid niet zwanger raakt. Gebeurt dat wel, dan is de kans aanwezig dat de werkgever zijn "borg" (om en nabij 5.000 sing dollar) kwijt raakt en de maid wordt gedeporteerd naar het thuisland.
**** Appartementen hebben hier geen afwasmachines. Men heeft een maid. Gerelateerd: spinazie is hier ongeplukt en ongewassen. Men heeft maids. Maar wij niet. Spinazie is irritant. (Maar wel lekker. Dubio!)

3 opmerkingen:

  1. Grootmoeder F was maar wat blij met haar helper. Zo had zij met drie kleine kinderen toch ook een beetje tijd voor haar zelf om s'avonds als de kleintjes in bed lagen heerlijk te gaan shoppen (zonder de kinderen) of bij vriendinnen langs te gaan(Han was in die tijd niet vaak thuis). En kon er zo overdag gesport worden of een cursus chinees schilderen worden gevolgd. En het allerfijnste, als je een dagje weggeweest was, bijv. strand, dan kwam je thuis, gooide de was voor de machine en zie de volgende dag was alles weer schoon. Dat waren wellicht gouden tijden!! De helpers waren heerlijk, maar ook toen werd er heel veel over geklaagd, net zoals het weer. Wij hebben geboft met een lieve Chinese vrouw al wat ouder,Ang, en twee Filipijnse meisjes. De Chinese is later een hawker stal begonnen, zij kon echt lekker koken, een Filipijnse is een eigen bureau voor Filipijnse amahs begonnen en zorgde voor een goede opvolging. Wij klaagden niet over onze hulpen. Maar oma N in Vught vond dat ze niet hygienisch genoeg poetsten, toen zij na iedere de bevalling een tijdje bij ons kwam logeren en zij leerde de amahs hoe je in Nederland alles Dettol schoon houdt! Zo zie je maar toch een oma die de helper wat geleerd heeft!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Deze brief maakt me toch wel nieuwsgierig naar de achtergrond van Singapore. God schiep de wereld in zeven dagen maar een dag moest wel de rustdag zijn, niet alleen voor God, ook voor alle schepsels van de aarde. Vreemd dat dit nooit is doorgedrongen tot die regio.
    Thiel

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ha Thiel, Singapore houdt strikt de belangrijkste hoogtijdagen van de vier grootste religies in acht: Christendom, Boeddhisme, Hindoeisme en de Islam. Dus wij hebben vrij met Kerst, Pasen, suikerfeest, Chinees Nieuwjaar en Deepavali. Iedereen mag hier zijn eigen geloof belijden - maar je mag het niet uitdragen, dus niet bekeren. Er komen hier dan ook geen Jehovagetuigen aan de deur. Op deze manier wil de staat ervoor zorgen dat alle verschillende culturen vredig samenleven. Maar dat van die vrije dag, dat is wel schrijnend dat de helpers die niet kregen!

    BeantwoordenVerwijderen